Odpylanie stanowiska pracy: BHP, klasy pyłu, dobór odsysacza

Odpylanie stanowiska to nie tylko sprawa komfortu — to obowiązek prawny (rozporządzenia w sprawie NDS i kontroli pyłów) oraz inwestycja w zdrowie pracowników. Pył z drewna twardego jest sklasyfikowany jako kancerogen kategorii 1 (IARC). Ten sam status ma krzemionka krystaliczna, czyli to, co dawniej opisywano jako pył krzemowy.

Dopuszczalne stężenia (NDS)

Krótki przegląd limitów dla przemysłu:

• Pył z drewna twardego (dąb, buk, jesion): NDS 3 mg/m3
• Pył z drewna miękkiego (sosna, świerk): NDS 5 mg/m3
• Krzemionka krystaliczna, frakcja respirabilna: NDS 0,1 mg/m3
• Pył metalowy (stal, aluminium): 5-10 mg/m3 zależnie od składu
• Pył polerski (bez krzemionki): 10 mg/m3

Przekroczenie NDS o 100% w warunkach ciągłych to odpowiedzialność karno-administracyjna pracodawcy.

Klasy odpylaczy (norma IEC 60335-2-69)

Która klasa odkurzacza do czego: reguła, nie zgadywanie

Klasy L, M i H z normy IEC 60335-2-69 są przypisane wprost do progów NDS pyłu, a nie do branży ani do nazwy urządzenia:

• Klasa L dla pyłów o NDS powyżej 1 mg/m3.
• Klasa M dla pyłów o NDS powyżej 0,1 mg/m3.
• Klasa H dla pyłów o NDS poniżej 0,1 mg/m3 oraz dla pyłów rakotwórczych i biologicznie szkodliwych niezależnie od progu.

Stąd wynika rzecz, którą najczęściej się pomija. Krzemionka krystaliczna ma NDS równy dokładnie 0,1 mg/m3, czyli siedzi na samej granicy. Klasa L odpada przy niej całkowicie, a M jest absolutnym minimum. Wcześniej dla pyłów zawierających powyżej 50 procent krzemionki obowiązywało 0,3 mg/m3, więc limit zaostrzono trzykrotnie i objęto nim wszystkie postacie krzemionki krystalicznej, nie tylko kwarc i krystobalit.

Osobna reguła dotyczy pyłu z drewna twardego. Jest zaliczany do czynników rakotwórczych, więc wymaga klasy M niezależnie od tego, że jego NDS wynosi 3 mg/m3 i sam próg wskazywałby na klasę L.

Dwie rzeczy, których sprzedawca zwykle nie powie

• Klasę musi mieć cała maszyna, nie sam filtr. Wszystkie elementy toru odsysania muszą być w tej samej klasie, łącznie z workiem, wężem i sposobem opróżniania. Odkurzacz klasy L z lepszym filtrem nadal jest klasy L.
• Filtr HEPA nie podnosi klasy urządzenia. HEPA opisuje skuteczność samego wkładu, a klasa L, M i H opisuje całe urządzenie wraz ze szczelnością i bezpiecznym opróżnianiem.

Skuteczności procentowe podawane w materiałach handlowych bywają przy tym niespójne, bo różne źródła przypisują tej samej klasie inne liczby. Jedynym pewnym dokumentem jest certyfikat zgodności z IEC 60335-2-69, załącznik AA. Warto o niego poprosić przed zakupem, zamiast opierać się na ulotce.

Dobór wydajności

Prawidłowa wydajność odsysacza to 15-20 razy objętość pomieszczenia na godzinę przy odsysaniu stanowiskowym albo prędkość powietrza w rurze 50-70 m/s przy odsysaniu punktowym.

Przykładowe dobory:

• 1 stanowisko szlifierskie z ssaniem lokalnym: 500-800 m3/h, odsysacz mobilny klasy M (np. Dynabrade 61300)
• 2-3 stanowiska z ssaniem centralnym: 1500-2500 m3/h, sprzęt stacjonarny
• Stół odsysający 1200 mm: 3000 m3/h ciągu przez blat
• Stół odsysający 1500 mm z oświetleniem: 4500 m3/h (Obera ST-1500)

Odpylanie u źródła a stanowiskowe

U źródła (przez otwory w krążku) — szlifierka jest połączona wężem z odkurzaczem. Skuteczność 90-95% — pył nie ma szans trafić do powietrza. Dodatkowa zaleta: krążek starcza 2-3x dłużej , bo nie zatyka się pyłem.

Stanowiskowe (stół lub kabina) — pył zostaje wychwycony w chwili opadania. Skuteczność 70-85%. Stosowane przy pracach bez szlifierki (rękodzieło, szlifowanie ręczne).

Filtracja LZO (lotne związki organiczne)

Odpylacz nie wychwyci LZO — to gazy, nie pyły. Do lakierni potrzebne są osobne filtry węglowe (np. Obera LZO-500 do 500 m3/h). Węgiel aktywny adsorbuje opary rozpuszczalników. Regeneracja co 6-12 miesięcy.

BHP — kontrola i dokumentacja

Pracodawca ma obowiązek:

• pomiaru stężenia pyłu co najmniej raz w roku (przez akredytowane laboratorium)
• konserwacji instalacji odpylającej (dziennik konserwacji)
• wyposażenia pracowników w środki ochrony (maski FFP2/FFP3)
• instrukcji stanowiskowej BHP z informacją o systemie odpylania

Kontrole PIP w branżach z pyłem są prowadzone regularnie. Kara za brak dokumentacji: 5000-30000 zł.

Zobacz odsysacze i stoły odsysające w naszej ofercie albo wyślij zapytanie o dobór systemu do konkretnego stanowiska.

Najczęstsze pytania